นาฏยศัพท์

นาฎยศัพท์

ความหมายของนาฏยศัพท์
        นาฏยศัพท์หมายถึงศัพท์เฉพาะในทางนาฏศิลป์ เป็นชื่อของลักษณะท่ารำของไทยนาฏยศัพท์ที่ใช้กันเกี่ยวกับท่ารำไทยนั้น มีมาก ถ้าแยกตามลักษณะของการใช้จะแบ่งออกเป็น 3 หมวดคือ
1.หมวดนามศัพท์ ได้แก่
     1.1 ตั้งวง – วงบน วงล่าง วงหน้า วงกลาง และวงพิเศษ
     1.2 การจีบ – จีบหงาย จีบคว่ำ จีบปรกหน้า จีบปกข้าง จีบหลัง และจีบชายพก
     1.3 การใช้เท้า – ยกเท้า รวมเท้า เหลื่อมเท้า กระดกหลัง กระดกเสี้ยว และก้าวหน้า
( ก้าวหน้า ก้าวข้าง และก้าวไขว้ )
2.หมวดกริยาศัพท์ แยกออกเป็น 2 พวกคือ
     2.1 ศัพท์ที่ใช้เรียกเฉพาะขณะที่ใช้ท่า
          2.1.1 ส่วนศีรษะ คอ ไหล่ – เอียง ลักคอ กล่อมไหล่ เอียงไหล่
          2.1.2 ส่วนมือ แขน – สลัดมือ ม้วนมือ คลายมือ กรายมือ ฉายมือ ปาดมือ รวมมือ
          2.1.3 ส่วนลำตัว – ใช้ตัว ( ตัวพระใช้เกลียวข้างตัวนางใช้เกลียวหน้า )
          2.1.4 ส่วนขา เท้า – ยืด ยุบ กระทบ ( เข่าและก้น ) ตบเท้า แตะเท้า วางหลัง กระทุ้ง กะเทาะ วางส้น ฉายเท้า ซอยเท้า ขยั่น สืบเท้า ถัดเท้า
     2.2 ศัพท์เสริม
          2.2.1 ได้แก่ ศัพท์ที่เรียกเพิ่มเติมเพื่อเสริมท่ารำให้งาม เช่น ทรงตัว ลดวง ส่งมือ ตึงเอว เปิดคาง กันเข่า ฯลฯ
          2.2.2 ได้แก่ ศัพท์ที่เรียกท่ารำที่ไม่ถูกต้องตามกำหนดไว้ เช่น วงล้า วงหัก รำลน รำแอ้ รำเลื้อย รำขย่มตัว รำลักจังหวะ ฯลฯ
     3. หมวดนาฏศัพท์เบ็ดเตล็ด เช่น ตัวพระ ตัวนาง ตลกตามพระ นางตลาด นางกษัตริย์ นายโรง ฯลฯ

ตัวนางและตัวพระ

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

การฝึกปฏิบัตินาฏยศัพท์จะแบ่งผู้เรียนเป็น 2 กลุ่ม คือ ตัวพระ และตัวนาง

นาฏยศัพท์การใช้มือ นาฏยศัพท์การใช้มือ แบ่งเป็น
จีบ

จีบ

จีบ หมายถึง กริยาของมือที่ใช้นิ้วหัวแม่มือ จรดกับข้อแรกของนิ้วชี้ ( นับจากปลายนิ้ว ) ส่วนนิ้วกลาง นิ้วนาง นิ้วก้อย กรีดเหยียดตึง หักข้อมือเข้าหาลำแขน

การจีบมีหลายลักษณะ ดังนี้
จีบหงาย

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

จีบหงาย เป็นการหงายมือจีบพร้อมหักข้อมือให้ปลายนิ้วชี้ ชี้ขึ้นด้านบน

จีบคว่ำ

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

จีบคว่ำ เป็นการคว่ำมือที่จีบพร้อมหักข้อมือลงให้ปลายนิ้วชี้ ชี้ลงล่าง

จีบหลัง

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

จีบหลัง เมื่อทำมือจีบ ให้ส่งลำแขนและมือไปด้านหลัง เหยียดแขนตึงและพลิกข้อมือจีบให้หงายขึ้น

จีบปรกข้าง

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

จีบปรกข้าง เป็นการยกส่วนแขนและจีบสูงระดับวงบน หันมือที่จีบเข้าหาแง่ศีรษะ

จีบปรกหน้า

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

จีบปรกหน้า เป็นการจีบ โดยยกแขนและมือที่จีบ ให้นิ้วสูงระดับหน้าผาก หันมือที่จีบเข้าหาใบหน้าและหักข้อมือเข้าหาแขน

จีบหงายชายพก

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

จีบหงายชายพก หมายถึง การนำมือที่จีบมาไว้ทำหัวเข็มขัด ให้หงายข้อมือขึ้น

จีบล่อแก้ว

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

จีบล่อแก้ว เป็นกริยาของมือ ให้นิ้วหัวแม่มือกดปลายนิ้วกลางนิ้วที่เหลือกรีดออกให้ตึงหักข้อมือเข้าหาลำแขน

ตั้งวง

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ตั้งวง เป็นการยกแขนให้ลำแขนโค้ง นิ้วทั้งสี่เรียงชิดติดกัน ส่วนนิ้วหัวแม่มือหักเข้าหาฝ่ามือเพียงเล็กน้อย และหักข้อมือไปทางหลังมือเสมอ

การตั้งวงมีหลายลักษณะ ดังนี้
วงบน

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

วงบน ให้ยกแขนที่ตั้งวงไปด้านข้าง ตัวพระให้ปลายนิ้วสูงระดับแง่ศีรษะ ส่วนตัวนางปลายนิ้วอยู่ระดับหางคิ้ว วงบนของตัวพระจะกว้างกว่าตัวนาง

 วงกลาง

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

วงกลาง เป็นการยกแขนที่ตั้งวงไปด้านข้าง ให้ปลายนิ้วสูงระดับไหล่

วงหน้า

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

วงหน้า เป็นการยกแขนที่ตั้งวงไปด้านหน้า ปลายนิ้วของตัวพระอยู่ระดับข้างแก้ม ส่วนตัวนางปลายนิ้วอยู่ระดับปาก

วงล่าง

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

วงล่าง เป็นการตั้งวงระดับหัวเข็มขัดโดยทอดลำแขนโค้งลงด้านล่าง ตัวพระกันศอกให้เป็นช่องว่างระหว่างแขนกับลำตัว ส่วนตัวนางไม่ต้องกันศอก

วงบัวบาน

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

วงบัวบาน เป็นการตั้งวงโดยการหงายลำแขน พร้อมทั้งหักข้อศอก ในลักษณะตั้งฉาก หงายฝ่ามือและหักข้อมือลง แทงปลายมือออกไปด้านข้าง ให้วงอยู่ระดับแง่ศีรษะ

นาฏยศัพท์การใช้เท้า
ประเท้า

5yfsohk

ประเท้า เป็นการย่อเข่าข้างที่เท้ายืนรับน้ำหนัก ส่วนเท้าอีกข้างหนึ่งวางเหลื่อมข้างที่ยืน โดยวางส้นเท้าติดพื้น และใช้จมูกเท้าแตะพื้นเบาๆแล้วยกขึ้น

ยกเท้า

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ยกเท้า เป็นกริยาต่อจากการประเท้า โดยยกเท้าขึ้นด้านหน้าให้ฝ่าเท้าขนานกับพื้น ยกเท้าสูงระดับหน้าแข้งของเท้าที่ยืนรับน้ำหนักเชิดปลายนิ้วเท้าขึ้น ให้เฉียงปลายเท้าเล็กน้อย ตัวนางไม่กันเข่า ตัวพระกันเข่าออกให้เห็นเหลี่ยมขา และหันน่องออกด้านหน้า

ตบเท้า

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ตบเท้า เป็นการวางส้นเท้าข้างที่ตบชิดกับเท้าข้างที่ยืนรับน้ำหนัก ย่อเข่าลงและเผยอจมูกเท้าขึ้น สะดุ้งตัวขึ้น ตบเท้าตามจังหวะเพลง
ก้าวเท้า

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ก้าวเท้า เป็นการก้าวเท้าให้ส้นเท้าวางถึงพื้นก่อนปลายเท้าเสมอ ให้ปลายเท้าเฉียงออกด้านข้างเล็กน้อย และเปิดส้นเท้าหลัง

ก้าวข้าง

OLYMPUS DIGITAL CAMERAการก้าวข้าง ตัวพระให้ก้าวเท้าไปด้านข้าง ย่อเข่าลง และกันเข่าออก ทิ้งน้ำหนักลงเท้าข้างที่ก้าว เท้าอีกข้างไม่ต้องเปิดส้น ส่วนตัวนางก้าวเท้าไปด้านข้าง ให้ส้นเท้าที่ก้าวอยู่เหนือเท้าข้างที่ยืนเล็กน้อย ทิ้งน้ำหนักตัวลง เปิดส้นเท้าหลังและหลบเข่าตาม

กระทุ้งเท้า

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

กระทุ้งเท้า เป็นกริยาของเท้าที่วางอยู่ข้างหลัง โดยยืนเปิดส้นเท้า ให้นิ้วเท้าทั้ง 5 วางลงบนพื้นด้วยจมูกเท้า พร้อมทั้งกระแทกจมูกเท้ากับพื้นเบาๆ

กระดกเท้า

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

กระดกเท้า เป็นกริยาต่อเนื่องจากการกระทุ้งเท้าแล้วยกขึ้น วิธีกระดกเท้า ต้องให้ส่วนของน่องหนีบติดกับท้องขา โดยส่งเข่าไปด้านหลังให้มากที่สุด ปลายนิ้วเท้าชี้ลง
ถัดเท้า

5yfsohk

เป็นการก้าวเท้าซ้ายด้านหน้า ให้ส้นเท้าขวากระแทกพื้นใกล้ ๆ เท้าซ้ายจากนั้นก้าวเท้าขวา ทำซ้ำไปเรื่อยๆ

About these ads
ข้อความนี้ถูกเขียนใน นาฏศิลป์ คั่นหน้า ลิงก์ถาวร

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s